Chú thích

1. Tre non đuôi én

   Tre đẹp nhưng còn non, chưa sử dụng được.

2. Tràng

   Đồ đan bằng tre, lòng nông, có vành (như cái mẹt).

3. Ná

   Nứa (phương ngữ Bắc Trung Bộ).

4. Giang

   Một loại tre thân nhỏ vách dày, thân khá cao, mọc thành cụm, lá xanh đậm. Cũng ghi là dang ở một số văn bản.

   

   Rừng giang

5. Răng

   Sao (phương ngữ Trung Bộ).

6. Khôn khéo vá may, vụng về chày cối

   Công việc vá may đòi hỏi sự khéo léo nhiều hơn những việc như giã gạo hay xay xát.

7. Cái tóc cái tội

   Theo đạo Phật, làm thương tổn đến cầm thú, cỏ cây, côn trùng đều phải tội cả, vì những loài ấy cũng đều như người ta do Trời sinh ra. Theo quan niệm đó thì con người ta làm nên lắm tội lắm, số tội nhiều bằng số tóc trên đầu. (Tục ngữ lược giải – Lê Văn Hòe)

8. Bồ

   Đồ cỡ lớn đựng thóc lúa, thường đan bằng tre.

   

   Bồ và cối xay thóc

9. Bảy bồ cám, tám bồ bèo

   Nhiều công sức, nhất là công sức nuôi dưỡng.

10. Cai

    Người trông coi trong các công trường, nhà tù thời phong kiến, Pháp thuộc.

11. Cai xã Hạ như rạ Tứ Trùng, nhất trường xã Trung như sung Hai giáp

    Theo Tân biên Nam Định tỉnh địa dư chí lược của Khiếu Năng Tĩnh: Xã Hạ lắm cai như rạ ở đất Tứ Trùng, đỗ nhất trường người xã Trung nhiều như sung Giáp Nhị. Các địa danh Quần Phương hạ, Quần Phương trung, Tứ Trùng, Giáp Nhị đều thuộc huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định ngày nay.

12. Gẫm

    Ngẫm, suy nghĩ.

13. Rau răm

    Một loại cây nhỏ, lá có vị cay nồng, được trồng làm gia vị hoặc để ăn kèm.

    

    Rau răm

14. Có bản chép: lời.

15. Có giả thuyết rằng bài ca dao này nói về câu chuyện của bà Phi Yến (tên thật là Lê Thị Răm), thứ phi của Nguyễn Ánh (sau này là vua Gia Long), và hoàng tử Cải con bà. Tương truyền khi Nguyễn Ánh muốn gửi con cả là hoàng tử Cảnh sang Pháp để cầu viện chống lại quân Tây Sơn, bà Phi Yến đã can ngăn chồng đừng làm việc "cõng rắn cắn gà nhà." Tức giận, Nguyễn Ánh đày bà ra một hòn đảo nhỏ ở Côn Lôn. Khi quân Tây Sơn tấn công, Nguyễn Ánh cùng cung quyến và đám người tùy tùng xuống thuyền chạy ra đảo Phú Quốc. Hoàng tử Cải lúc bấy giờ mới 4 tuổi (có bản chép là 5) không thấy mẹ đâu, khóc lóc đòi mẹ. Nguyễn Ánh tức giận, ném con xuống biển. Xác hoàng tử Cải dạt vào bãi san hô và được người dân vớt lên chôn cất. Hay tin con mất, bà Phi Yến khóc lóc rất thảm thiết. Dân làng thương xót, đặt ra câu hát này.

    Hiện nay ở Côn Đảo vẫn còn miếu Bà thờ bà Phi Yến, và miếu Cậu thờ hoàng tử Cải.

    

    Miếu Bà Phi Yến ở Côn Đảo

16. Đọi

    Cái chén, cái bát (phương ngữ một số vùng ở Bắc Trung Bộ).

17. Thiên

    Trời (từ Hán Việt).

    Thiên trời địa đất
    Cử cất tồn còn
    (Tam thiên tự - soạn giả Đoàn Trung Còn)

18. Địa

    Đất (từ Hán Việt).

    Thiên trời địa đất
    Cử cất tồn còn
    (Tam thiên tự - soạn giả Đoàn Trung Còn)

19. Cai

    Từ gọi tắt của cai vệ, chức danh chỉ huy một tốp lính dưới thời thực dân Pháp.

    

    Lính lệ

20. Xã

    Người có chức vị trong làng xã ngày xưa.

21. Trùm

    Người đứng đầu một phường hội thời xưa.

    

    Nghệ sĩ Minh Nhí trong vai trùm Sò (áo the xanh) trong vở cải lương Ngao Sò Ốc Hến

22. Xuân xanh

    Tuổi trẻ.

    Phong lưu rất mực hồng quần,
    Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê.
    (Truyện Kiều)

23. Đàng

    Đường, hướng (phương ngữ Trung và Nam Bộ).

24. Nỏ

    Không, chẳng (phương ngữ Trung Bộ).