Chú thích

1. Thanh vô tiền, Nghệ vô hậu

   Thành tỉnh Thanh Hóa không có cửa tiền và thành tỉnh Nghệ An (thành Vinh) không có cửa hậu. Thật ra hai thành này vẫn có đầy đủ các cửa, nhưng cửa tiền của thành Thanh Hóa và cửa hậu của thành Nghệ An luôn đóng kín.

2. Lên mặt xuống chân

   Mặt vênh lên, chân giẫm xuống. Chỉ dáng điệu kiêu ngạo.

3. Lào

   Một thứ đồ đong nhỏ, dùng để đong lường hàng hóa.

4. Lấy đồng tiền làm lào

   Lấy đồng tiền làm thứ đong lường so sánh cho bất cứ thứ gì hay việc gì.

5. Làm quan có mả, kẻ cả có dòng

   Quan niệm cho rằng mồ mả của ông cha có ảnh hưởng đến đời sống và công danh, sự nghiệp của con cháu.

6. Mồ côi.

7. Khó nhịn lời, côi nhịn lẽ

   “Người nghèo khổ thì phải nhịn không dám cãi lại người ta vì mình không có tiền; trẻ mồ côi thì phải nhịn, không dám tranh lấy phải mà đành phải chịu rằng mình trái lẽ, vì không có thế lực.” (Tục ngữ lược giải – Lê Văn Hòe)

8. Giột

   Nói chặn họng.

9. Bụt

   Cách gọi dân gian của Phật, bắt nguồn từ cách phiên âm từ Buddha (bậc giác ngộ - Phật) trong tiếng Ấn Độ.

10. Để là hòn đất, cất lên ông Bụt

    “Khi chưa nặn, thì chỉ là hòn đất. Khi hòn đất đã nặn nên ông Bụt, thì ông Bụt hóa ra linh thiêng, được mọi người sùng bái thờ phượng. Người ta cũng vậy, khi hàn vi chưa gặp thời chỉ là một người nghèo hèn; khi gặp thời vận, có người cất đặt lên cho, thì tự nhiên hóa ra người tài giỏi quyền thế, ai cũng phải kính phục.” (Tục ngữ lược giải – Lê Văn Hòe)

11. Canh

    Kinh.

12. Đang yên đang lành đọc canh phải tội

    Đang yên đang lành vô sự, đón thầy đón sư về tụng kinh (canh) thì lại hóa phải tội với Thần, Phật, và tốn nhiều tiền. Nghĩa bóng: Tự dưng mua việc, hóa lôi thôi vào mình.

13. Mắm ngóe

    Cũng gọi là mắm nhái, một loại mắm đặc sản của Lào, làm từ con ngóe.

14. Đi nước Lào ăn mắm ngóe

    Có ý nghĩa như câu Nhập gia tùy tục.

15. Nhập gia tùy tục

    Vào nhà nào thì phải theo phong tục của nhà đó. Mở rộng ra, đến nơi nào thì phải theo phong tục tập quán của nơi đó.

16. Đau lại đã, ngã lại dậy

    Khuyên không nên ngã lòng khi thất bại, ví như qua cơn đau ốm rồi lại khoẻ, ngã xuống rồi lại đứng lên.

17. Đánh đu với tinh

    Chê người khờ dại đi đua đòi bắt chước người giàu sang hoặc có địa vị cao hơn, giống như đi đánh đu với yêu tinh là giống có phép thần thông có thể đánh đu cao và lâu.

18. Của ruộng đắp bờ

    Lấy đất ở dưới ruộng đắp lên bờ ruộng. Nghĩa bóng: Người thân cho nhau thì chẳng mất mát đi đâu, chẳng thiệt thòi gì. Cũng có nguồn giải thích: Giúp đỡ lo liệu cho người khác mà dùng chính tiền của của người ấy thì chẳng mất mát gì mà lại được tiếng.

19. Của mòn, con lớn

    Nuôi con phải tốn công tốn của.

20. Của làm ăn no, của cho ăn thêm

    Chỉ có của cải tự mình làm ra mới ăn tiêu được thỏa thuê.

21. Cửu đại

    Chín đời (từ Hán Việt).

22. Ngoại nhân

    Người ngoài (từ Hán Việt).

23. Cửu đại còn hơn ngoại nhân

    Bà con dẫu xa (chín đời) vẫn còn hơn người ngoài.

24. Cứt phải trời mưa

    Việc đã hỏng lại càng thêm nát.